मानसिक स्वच्छता व्यक्तिगत सरसफाइ जत्तिकै महत्त्वपूर्ण छ। मानसिक रोगसँग लडिरहेका व्यक्तिहरूको आवश्यकता पूरा गर्न सरकारले मानसिक स्वास्थ्यमा लगानी गर्ने बेला आएको छ। यस सन्दर्भमा, KhabarHost को सञ्जोग कार्कीसँग tête-à-tête थियो। ढकाल, एक अनुभवी क्लिनिकल मनोवैज्ञानिक र मानसिक स्वास्थ्य व्यवसायी जसले काठमाडौं स्थित कान्ति बाल अस्पतालमा मानसिक स्वास्थ्य सेवाहरू प्रदान गर्दै आएका छन्, पछिले मानसिक स्वास्थ्यसँग सम्बन्धित विषयहरूमा आफ्नो अन्तरदृष्टि साझा गरे। अंश:
प्र. जसरी CT स्क्यानले चोटपटक, ट्युमर र यस्तै प्रकारको उपचारको अनुगमन र योजना बनाउनको लागि गरिन्छ, के त्यहाँ मानसिक स्वास्थ्य बिरामीहरूको मनोवैज्ञानिक अवस्थाको मूल्याङ्कन गर्न मनोवैज्ञानिक उपकरणहरूको उपलब्धता छ?
ए। हामी बिरामीहरूको मनोवैज्ञानिक अवस्था पहुँच गर्न विभिन्न प्रकारका मनोवैज्ञानिक उपकरणहरू प्रयोग गर्छौं। रोगीहरूको व्यवहारिक विशेषताहरू विभिन्न परीक्षण उपकरणहरूको आधारमा विश्लेषण गरिन्छ ताकि निदानमा पुग्न र उपचार योजनाहरूलाई समर्थन गर्नुहोस्।
प्र. के बिरामीहरूको विश्वास प्रणालीले मनोचिकित्सा र परामर्श सत्रहरूमा महत्त्वपूर्ण प्रभाव पार्न सक्छ? यदि तपाईंका बिरामीहरूले शमनहरूमा दृढतापूर्वक विश्वास गर्छन् भने, के तपाईं पहिलेकाहरूलाई पछिल्लाद्वारा प्रदान गरिएका सेवाहरू खोज्न प्रोत्साहन गर्नुहुन्छ?
ए। निस्सन्देह, रोगीहरूको विश्वास प्रणालीले चिकित्सकीय सत्रहरूमा महत्त्वपूर्ण प्रभाव पार्न सक्छ। यदि तिनीहरू शमनहरूद्वारा प्रदान गरिएका उपचार सेवाहरूको नतिजासँग सन्तुष्ट छन् भने, हामी तिनीहरूलाई त्यसो गर्नबाट रोक्दैनौं। हामी बिरामीहरूलाई शमनद्वारा प्रदान गरिएका सेवाहरू प्राप्त गर्नबाट रोक्दैनौं जबसम्म दुवै पक्षहरूले उनीहरूको जीवनमा राम्रो गरिरहेका छन्। आखिर, यो शमनको मद्दत खोज्ने व्यक्तिहरूको पुरानो मान्यता हो।
प्र. नेपालको सन्दर्भमा मनोचिकित्सा र परामर्श कत्तिको सस्तो छ?
A. मनोचिकित्साको लागत फरक हुन्छ। उदाहरण को लागी, Gestalt थेरापी धेरै महँगो छ। नेपाल स्वास्थ्य व्यवसायी परिषद् चिकित्सा चिकित्सक र नर्सहरू बाहेक मानसिक स्वास्थ्य व्यवसायीहरू सहित सबै स्वास्थ्य व्यवसायीहरूलाई दर्ता गर्न स्थापना गरिएको एक स्वायत्त निकाय हो। मनोचिकित्सा र परामर्श शुल्क तदनुसार निर्धारण गरिन्छ।
प्र. क्लिनिकल साइकोलोजी कार्यक्रममा एमफिलका लागि कति सिट छुट्याइएको छ?
A. हाल, क्लिनिकल साइकोलोजी कार्यक्रममा एमफिलका लागि काठमाडौंस्थित त्रिभुवन विश्वविद्यालय शिक्षण अस्पतालमा चार र वीरगन्जस्थित नेशनल मेडिकल कलेजमा दुईवटा गरी ६ सिट छुट्याइएको छ।
प्र. के त्यहाँ केहि मानसिक विकारहरू छन् जुन आफ्नै फाइदाको लागि प्रयोग गर्न सकिन्छ? उदाहरणका लागि, द्विध्रुवी विकारको उन्मत्त एपिसोडहरूसँग व्यवहार गर्ने व्यक्तिले विशेष कार्य वा क्षेत्रमा चमत्कारपूर्ण रूपमा उल्लेखनीय उपलब्धिहरू हासिल गर्न सक्छ। यस विषयमा तपाईको धारणा के छ?
ए. सबै भन्दा पहिले, शब्द ‘अव्यवस्था’ आफैंले मनको असामान्य अवस्थालाई संकेत गर्दछ। त्यसोभए, मेरो विचारमा, दिमागको अस्वस्थ अवस्थाले कहिल्यै पनि आफ्नो वा अरूको लागि व्यवहार्य परिणामहरू दिन सक्दैन। कुनै खास मानसिक रोगले छोटो समयको लागि आफ्नो उद्देश्य पूरा गर्नमा राम्रो काम गरिरहेको देखिए पनि यसले दीर्घकालीन रूपमा मानसिक स्वास्थ्यमा हानि पु¥याउँछ । हाइपोकोन्ड्रियाक जस्तो व्यवहार गर्नु वा फ्याक्टियस डिसअर्डरको शिकार हुनु त्यस्ता रोगका केही उदाहरणहरू हुन्। स्किजोफ्रेनिया भएका व्यक्तिहरू वा म्यानिक एपिसोडहरू समावेश गर्ने पागलपनको अवस्थामा यस श्रेणीमा पर्दछन्।
प्र. मानसिक स्वास्थ्य सहायताको लागि तपाईलाई सम्पर्क गर्ने बिरामीहरूको पालना दर कति छ?
A. जहाँसम्म मेरो बिरामीहरूको सवाल छ, त्यहाँ 70-75 प्रतिशतको पालना दर छ। मानसिक स्वास्थ्य सहायताको लागि मसँग पुग्ने बिरामीहरू अहिलेसम्म प्राप्त गरेका सेवाहरूबाट सन्तुष्ट छन्।
प्र. मानसिक स्वास्थ्य अवस्था भएका बिरामीहरूको आवश्यकतालाई सम्बोधन गर्न नीति निर्माण स्तरमा कस्तो प्रकारको प्रयासहरू गरिनु पर्छ?
ए। विद्यालय तहको पाठ्यक्रममा मानसिक स्वास्थ्यलाई समावेश गर्न आवश्यक छ । यसबाहेक, मानसिक रोगले पिडित बिरामीको कष्टलाई कम गर्ने हो भने सरकारले मानसिक स्वास्थ्यको क्षेत्रमा पर्याप्त बजेट विनियोजन गर्नु महत्त्वपूर्ण छ। मानसिक स्वास्थ्यमा स्मार्ट लगानी गर्ने जिम्मेवारी सरकारको हो।