काठमाडौं, भदौ १७
नेपाली कांग्रेसको असन्तुष्ट गुटले शेरबहादुर देउवाको नेतृत्वमा पार्टीको आगामी १५औँ महाधिवेशन, संविधान संशोधन र धर्म संस्कृतिमा राष्ट्रियता र संस्कृतिसम्बन्धी पाँचवटा प्रमुख राजनीतिक प्रस्तावहरू पारित गर्दै आज काठमाडौंमा तीनदिने राष्ट्रिय भेला सम्पन्न गरेको छ ।
भेला अगस्ट 14 मा सुरु भयो, र यो औपचारिक रूपमा तालिकामा समापन भएको बेला, धर्म र संस्कृतिमा – एउटा संकल्पले गम्भीर छलफल सुरु गर्यो र अन्ततः, वरिष्ठ नेताहरू बीचको स्टेजमा विवाद भयो। धार्मिक नीतिमा सनातन परम्परालाई नेपालको राष्ट्रिय पहिचानको निर्णायक पक्षका रूपमा मान्यता दिन सभाले प्रतिबद्धता व्यक्त गरेको छ।
संकल्पमा भनिएको छ– “परातनकालदेखिको नेपालको परम्परागत धर्म र संस्कृति हाम्रो राष्ट्रिय पहिचान पनि हो। हिन्दू, बौद्ध, किरात र प्रकृति धर्मको संरक्षण गर्नु कर्तव्यलाई सम्झेर… सनातन धर्मलाई राष्ट्रिय पहिचानका रूपमा अगाडि बढाउने प्रतिबद्धता जनाइएको छ।
भेलाको औपचारिक समापनको बावजुद, यस संकल्पको शब्दलाई लिएर मञ्चमा वरिष्ठ नेताहरू बीचको सार्वजनिक विवादले यसको अन्तिम सत्रलाई प्रभावित गर्यो। नेता दीपकप्रसाद कुइकेलले रोष्ट्रमबाट मस्यौदा प्रस्तावहरू पढेर सुनाएपछि पूर्वउपराष्ट्रपति विमलेन्द्र निधिले पूर्व प्रवक्ता डा प्रकाशशरण महतले तयार पारेको मस्यौदामा आपत्ति जनाएका थिए । डा महतले निधिलाई आफ्नो सिटमा फर्काउनु अघि दुई नेताहरूले मस्यौदा कागजातलाई लिएर तान्दा छोटो शारीरिक झडप भयो।
विशिष्ट वाक्यांशमा केन्द्रित असहमति। डा महतको मस्यौदाले सनातन परम्परालाई राष्ट्रिय पहिचानको हिस्साको रूपमा मान्यता दिँदै ऐतिहासिक आस्थाहरू पालन गर्ने स्वतन्त्रताको ग्यारेन्टी गरेको छ। निधिको तर्क थियो कि पार्टीले आफ्नो ‘धार्मिक स्वतन्त्रता’ को परम्परागत अडानलाई कडाईका साथ पालना गर्नु पर्छ, अतिरिक्त योग्यता बिना।
अन्ततः देउवाले हस्तक्षेप गरे, डा महतको मौलिक मस्यौदा लिखित रूपमा पढ्न निर्देशन दिए। सभालाई सम्बोधन गर्दै उनले आफूले व्यक्तिगत रूपमा हिन्दूको रूपमा पहिचान गरे पनि सबै व्यक्तिको आ-आफ्नो धर्म मान्ने स्वतन्त्रताको पूर्ण सम्मान गरेको बताए । पार्टी कार्यकर्तालाई सम्बोधन गर्दै देउवाले भने, ‘म व्यक्तिगत रूपमा हिन्दू हुँ । “मैले ब्रतबन्धको पवित्र धागोको उत्सव हेरेको छु र हिन्दू परम्परा अनुसार विवाह गरेको छु। म पशुपतिनाथको दर्शन गर्छु र पूजा गर्छु।”
राज्यको बृहत्तर नीति र धर्मसम्बन्धी संवैधानिक विषयलाई सम्बोधन गर्दै उनले अन्तिम अधिकार राजनीतिक आदेशभन्दा पनि सार्वभौम जनताको हातमा हुने कुरामा जोड दिए। तर, ‘देशमा धर्मको हिसाबले के हुन्छ वा हुँदैन त्यो जनताको निर्णयमा भर पर्छ,’ देउवाले भने, ‘राष्ट्रमा सबैलाई धार्मिक स्वतन्त्रता हुनुपर्छ ।” दोस्रो प्रस्तावअनुसार सभाले देउवाको नेतृत्व र निर्देशनमा नियुक्त संयोजक डा शशांक कोइरालाको नेतृत्वमा १५औँ महाधिवेशन गर्ने निर्णय गरेको हो । महाधिवेशनको सफलताका लागि देउवाको नेतृत्वमा पार्टी एकता महत्वपूर्ण हुने र यसबीचमा देउवाको निर्देशनमा कोइरालाले पार्टीका नियमित गतिविधिलाई समन्वय गर्ने गुटले दृढ विश्वास व्यक्त गरेको छ ।
तेस्रो प्रस्तावमा वि.प्र.को राष्ट्रिय नीति र कोइरालाको राष्ट्रियता र राष्ट्रियतालाई उद्धृत गर्दै राष्ट्रवाद र लोकतान्त्रिक संस्थालाई सुदृढ गर्न राष्ट्रिय र लोकतान्त्रिक शक्तिसँग वार्ता गर्न आग्रह गरिएको छ । संकटको समयमा मेलमिलाप। चौथो प्रस्तावले वर्तमान संवैधानिक संरचनाभित्र सरोकारवालासँग वार्ता गरी आवश्यक संवैधानिक संशोधन अघि बढाउने प्रतिबद्धता जनाएको छ।
नेताहरूको विरासतलाई निजीकरण गर्न थापाविरुद्ध थापाको चेतावनी आफ्नो राजनीतिक योगदान फराकिलो लोकतान्त्रिक आन्दोलनमा रहेको कुरामा जोड दिँदै निजीकरण वा परिवारमा मात्र सीमित नहोस्।
कांग्रेस नेता धर्म गौतमको पुस्तक ‘बीपी र विद्रोहीका दिनहरू’ विमोचन गर्न आयोजित कार्यक्रमलाई सम्बोधन गर्दै थापाले आइतबार यहाँ ‘बिपीपीको राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी’को ‘नेपाल’को अध्यक्षता गरेको बताए । मेलमिलाप) अत्यधिक सान्दर्भिक रहन्छ र सार्वजनिक बहस जारी राख्छ।
थापाले व्यक्तिगत सम्झनामा भर पर्नुको सट्टा विश्वसनीय स्रोतहरूबाट ऐतिहासिक घटनाहरूको अभिलेखीकरणको महत्त्वलाई प्रकाश पारे। पार्टीको स्थापना गुटको भर्खरै भएको भेलाका सम्बन्धमा थापाले पार्टीको केन्द्रीय कार्यालयमा औपचारिक पत्रकार सम्मेलन आयोजना गर्नका लागि सोमबारसम्म पर्खन पत्रकारहरुलाई आग्रह गरे ।